Dolar kuru neye göre hareket eder?

Dolar/TL kuru her gün haberlerde. Ama "neden yükseldi?" sorusuna verilen cevaplar çoğu zaman tek bir sebebe indirgenir. Gerçekte kur, aynı anda çalışan birkaç gücün bileşkesidir.

Bu yazıda o güçleri tek tek ele alıyoruz.

1. Faiz farkı

En doğrudan etken budur. Bir para biriminde faiz yüksekse, o parayı tutmak kazançlıdır.

Türkiye'de mevduat faizi yüksek, ABD'de düşükse, yatırımcı için TL tutmak cazip hale gelir. TL talebi artar, kur baskılanır. Tersi olduğunda kur yukarı gider.

Ama burada kritik bir incelik var: önemli olan nominal faiz değil, reel faizdir.

Reel faiz ≈ Nominal faiz − Enflasyon

Faiz %40, enflasyon %50 ise reel faiz eksidedir. Parayı TL'de tutan kişi, faiz kazansa bile alım gücü kaybeder. Bu durumda yüksek faiz tek başına kuru tutmaya yetmez.

2. Enflasyon farkı

İki ülke arasındaki enflasyon farkı, uzun vadede kurun yönünü belirleyen en güçlü etkendir.

Mantığı basittir: Türkiye'de fiyatlar yılda %40 artıyor, ABD'de %3 artıyorsa, aynı ürün TL cinsinden çok daha hızlı pahalanıyor demektir. Bu farkın er ya da geç kura yansıması beklenir.

Kısa vadede sapmalar olur — kur bazen enflasyonun gerisinde kalır, bazen önüne geçer. Ama çok yıllı grafiklerde iki çizgi birbirini takip eder.

3. Cari denge

Cari açık, kabaca şu demektir: ülke dışarıya sattığından fazlasını dışarıdan alıyor.

Bu durumda dışarıya ödenecek döviz, içeri girenden fazladır. Aradaki farkı kapatmak için dışarıdan döviz girişine ihtiyaç duyulur — ya yabancı yatırım, ya borçlanma, ya turizm geliri.

Döviz girişi yeterli olmazsa kur üzerinde yukarı yönlü baskı oluşur. Bu yüzden turizm sezonu, ihracat rakamları ve enerji fiyatları kur için önemlidir. Türkiye enerjide dışa bağımlı olduğundan, petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki artış cari açığı doğrudan büyütür.

Piyasalar sayfamızdan Brent petrol fiyatını canlı takip edebilirsiniz.

4. Küresel dolar talebi (DXY)

Burası çoğu kişinin atladığı yerdir: kur sadece Türkiye'yle ilgili değildir.

Dolar, dünyanın her yerinde aynı anda değer kazanır veya kaybeder. Bunu ölçen göstergeye dolar endeksi (DXY) denir. Doların euro, yen, sterlin ve birkaç para biriminden oluşan bir sepet karşısındaki değerini gösterir.

DXY yükseliyorsa dolar küresel olarak güçleniyordur. O gün TL'de hiçbir şey değişmemiş olsa bile dolar/TL yukarı gidebilir. Benzer şekilde ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz kararları, Türkiye'den bağımsız olarak kuru etkiler.

DXY'yi de piyasalar sayfasında bulabilirsiniz. Kur hareketini anlamakta zorlandığınız bir günde ilk bakacağınız yer burasıdır: DXY de yükselmişse, hareket küreseldir.

5. Beklentiler ve güven

Kur, bugünün verisinden çok yarına dair beklentiyi fiyatlar.

İnsanlar TL'nin değer kaybedeceğini düşünüyorsa, bunu beklemeden dövize geçerler. Bu davranış beklentiyi kendi kendini gerçekleştiren bir olguya dönüştürür. Tersi de geçerlidir: güven artarsa döviz talebi azalır.

Bu yüzden merkez bankası açıklamaları, ekonomi yönetimindeki değişiklikler ve kredi derecelendirme kararları kuru anında etkiler — henüz hiçbir somut veri değişmemiş olsa bile.

Serbest piyasa kuru ile TCMB kuru farkı

Bu ikisi karıştırılır:

• Serbest piyasa kuru: Döviz bürolarının ve bankaların o an uyguladığı gerçek alım-satım fiyatı. Gün boyunca sürekli değişir.
• TCMB gösterge kuru: Merkez Bankası'nın her iş günü saat 15:30'da ilan ettiği resmî referans. Fatura, beyanname, gümrük ve sözleşme işlemlerinde bu kullanılır.

İkisi birbirine yakındır ama aynı değildir. Döviz sayfamızda her ikisini de ayrı bölümlerde bulabilirsiniz.

Döviz ile efektif farkı

Bankada iki ayrı kur daha görürsünüz:

• Döviz kuru: Hesaptan hesaba transferlerde (havale, EFT, swift).
• Efektif kur: Fiziki nakit alım-satımında.

Nakit, taşıma ve saklama maliyeti doğurduğu için efektif kur genellikle sizin aleyhinize biraz daha geniştir.

Pratik sonuç

Kurda tek bir sebep aramayın. Bir gün yükselişin sebebi faiz beklentisi, ertesi gün küresel dolar talebi, bir hafta sonra enerji fiyatları olabilir.

Hareketi anlamak için üç yere bakmak genellikle yeter:

1. DXY — hareket küresel mi, yerel mi?
2. Faiz ve enflasyon beklentileri — reel faiz artıda mı?
3. Enerji fiyatları — cari açık baskısı artıyor mu?

Güncel kurları, dolar endeksini ve çapraz pariteleri döviz sayfamızdan canlı izleyebilir, hesaplama için döviz çeviriciyi kullanabilirsiniz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.